Obstipatie bij de kat

Doorgaans worden katten niet uitgelaten zoals dat bij een hond wel het geval is. Het kan dan ook gemakkelijk gebeuren dat een eigenaar geen beeld heeft van het gedrag van de kat met betrekking tot de ontlasting. Het moeilijk of helemaal niet kwijt kunnen van de ontlasting bij de kat kan zo een lange tijd onopgemerkt blijven. Dit is natuurlijk erg sneu en vervelend voord e kat. Het is niet direct een levensbedreigende situatie, maar toch niet geheel zonder risico's. een langdurige obstipatie kan leiden tot een een enorme verwijding van de dikke darm, met als gevolg een slechtere darmwerking. Deze slecht darmwerking leidt weer tot een verhoogde kans op obstipatie waarmee de vicieuze cirkel rond is. Wanneer de kat moeite heeft met de ontlasting en/of de ontlasting zeer hard en droog is, spreken we van  constipatie. Een gedeelte van de ontlasting blijft hierbij gedurende langere tijd achter in de dikke darm. Als dit te lang duurt, droogt de ontlasting volledig in en wordt het een steeds grotere en hardere massa waardoor de darmwand van de dikke darm steeds verder oprekt. Door het oprekken van de dikke darm verslechtert de peristaltiek van de darm. Wanneer de kat zelf iet meer de ontlasting naar buiten kan werken, hoe hard hij/zij ook perst, spreken we van obstipatie.

Klachten
Zowel bij constipatie en obstipatie zal de kat langdurig een poephouding aannemen, terwijl er niet of nauwelijks ontlasting komt. De rug is krom, de staart afgehouden en er wordt hevig geperst. De kleine beetjes ontlasting die er dan nog afkomen zijn zeer hard, droog en donker van kleur. Soms kan er ook wat bloed zichtbaar zijn op de ontlasting. De kat kan miauwen, blazen en zelfs schreeuwen van de pijn in zijn/haar poging de ontlasting kwijt te raken. Meestal is het dier ook niet fit. Vaak is er sprake van sloomheid, wegkruipen, pijnuitingen bij het optillen en aanraken van de buik. Uiteindelijk kan door de aanhoudende verstopping de kat gaan braken en uitgedroogd raken. Doordat het slijmvlies van de darm langdurig wordt geïrriteerd kan er een donker gekleurde vloeistof afkomen tijdens het persen. Ook lijkt het soms net alsof de kat iets met de heupen heeft omdat hij/rij raar gaat lopen door de opgehoopte ontlasting.

Diagnose
Tijdens het klinisch onderzoek, uitgevoerd door de dierenarts, valt vaak op dat de buik te hard en te vols is. De overvulde darm kan gevoeld worden tijdens de buikpalpatie, wat de kat overigens vaak helemaal niet leuk vind. Meestal zijn er weinig darmgeluiden te horen. De diagnose is met zekerheid te stellen op een röntgenfoto. Op de röntgenfoto zien we een (sterk) verwijde dikke darm, die overvuld is met ontlasting. De ontlasting is vaak onregelmatig van vorm en erg breed. Constipatie en obstipatie zien we vaker bij oudere katten, bij katten met overwicht, weinig lichaamsbeweging en bij Siamezen en aanverwante rassen.

Oorzaken
Er zijn verschillende aandoeningen die kunnen leiden tot constipatie en obstipatie.
Neurologische problemen
Beschadigingen van het ruggenmerg in het laatste deel van de rug kunnen aanleiding zijn tot het niet goed functioneren van het laatste deel van de dikke darm. We zien dit vaak na trauma (vallen, aanrijding, hard aan de staart getrokken etc.), maar er kan ook sprake zijn van een aangeboren afwijking van het ruggenmerg zoals bij de Manx (kat zonder staart) wel eens gezien wordt. Een algemeen neurologisch probleem, waarbij het autonoom (=onwillekeurige) zenuwstelsel niet normaal functioneert, kan ook leiden tot obstipatie/constipatie ook andere symptomen zoals verwijde pupillen, droge slijmvliezen en slokdarmverlamming. Deze aandoening wordt "Feline Dysautonomie" of het 'syndroom van Key-Gaskell" genoemd en een eventuele oorzaak is onbekend. Bij katten komt ook een verwijding en verslapping van de dikke darm voor, waarvoor tot op heden nog geen oorzaak is gevonden. We noemen dit een "idiopatisch megacolon". Deze aandoening is er onvoldoende prikkeling van de gladde spieren van de dikke darm, waardoor de peristaltiek erg slecht is en de dikke darm erg gaat verwijden (verwijde einddarm=megacolon). Overigens kan een langdurige obstipatie op zijn beurt weer aanleiding zijn tot het ontstaan van een megacolon. 

Pijn
Heftige pijn in de achterhad kan aanleiding zijn voor een kat om de ontlasting (te) lang op te houden. Dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een botbreuk in de heupen of één van de achterpoten, maar ook een anaalzakontsteking of anaalzakabces kan erg pijnlijk zijn. Wanneer de ontlasting te lang wordt opgehouden, droogt deze in waardoor het poepen steeds moeilijker en pijnlijker wordt.

Obstructie
Obstructie van het laatste deel van de dikke darm kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een vernauwing in het bekken (na een bekkenbreuk), tumoren of andere ruimte-innemende processen in het bekken. Bij langharige katten geberut het ook wel eens dat aangekoekte ontlasting samen met de lange haren rondom de anus de uitgang als het ware 'dichtmetselen'.

Hernia perinealis
Dit is een verscheuring van de spieren die normaal gesproken zorgen voor stevigheid rondom de anus. Door deze spierverscheuring gaat de einddarm uitpuilen in een soort blinde zak. In deze zak kan zich ontlasting ophopen waardoor de ontlasting niet meer afgevoerd kan worden. Vaak is de spierscheur veroorzaakt door hard en lang persen en moeten we de hernia eigenlijk meer als een gevolg dan een oorzaak benaderen. De primaire oorzaak van de obstipatie/constipatie met vaak ergens anders gevonden worden.

Medicijnen
Bepaalde medicijnen zijn niet bevorderlijk voor het functioneren van de dikke darm. Bij normale doseringen zien we echter bijna nooit problemen op dit vlak. Maar in theorie kunnen bijvoorbeeld vochtafdrijvende medicijnen, antiallergische middelen, maagzuurremmers en atropine een oorzaak zijn van constipatie.

Psychische oorzaken/stress
Veranderingen in het huishouden kunnen bij sommige katten zoveel stress opleveren dat ze hun ontlasting gaan ophouden met alle gevolgen van dien. We kunnen denken aan de geboorte van een baby, een nieuwe kat of ander huisdier in huis, een verbouwing, een verhuizing, een nieuwe kattenbakvulling etc. 

Behandeling
De behandeling zal er in eerste instantie op gericht zijn om de ontlasting die is blijven zitten zo zacht mogelijk te maken waardoor het gemakkelijker vervormbaar wordt en kan afkomen. Dit wordt gedaan door middel van klysma's. Soms kan de dierenarts door manuele manipulatie ervoor zorgen dat de ontlasting kleiner wordt. Dit gebeurt onder narcose waarbij de ontlasting er als het ware wordt uitgepeuterd in combinatie met het geven van een klysma. Eventuele uitdroging wordt opgeheven met het geven van infusen. Ook wanneer een kat niet uitgedroogd is, kan het zinvol zijn om infusen toe te dienen omdat klysma's en laxerende middelen vocht aan het lichaam kunnen onttrekken. Bij sommige katten is het noodzakelijk om levenslang te blijven behandelen met laxerende middelen zoals Laxatract en Isogel. Wanneer het niet lukt om de ontlasting zacht te maken, is operatief ingrijpen soms noodzakelijk. Wanneer een kat vaker last heeft gehad van obstipatie waardoor een megacolon is ontstaan (of bij een ideopatische megacolon), kan het zinvol zijn om een gedeelte van de einddarm te verwijderen (=subtotale colenectomie). 

Bron: Noorse Boskatten Kring '85, 13INFOcus 2009

Inkorten dikke darm
Voor het volledige artikel, geschreven door Dr. D.L. van Os verwijs ik naar de pagina:
Inkorten dikke darm bij chronische obstipatie van de kat.