Entropion 

Is een vervelende aandoening die bij katten regelmatig voorkomt. Hierbij krult het ooglid (meestal het onderste) naar binnen. De kattenhaartjes komen in aanraking met de oogbol en dat doet pijn! Entropion kan een erfelijke oorzaak hebben, maar meestal ontstaat de irritatie doordat de kat om één of andere reden zijn oog dicht gaat knijpen. Doordat de kat 'm knijpt, krult het ooglid om, prikken de haartjes in het oog en gaat hij 'm nog meer knijpen. Zo is het kattenoog niet meer rond, maar de vicieuze cirkel wel.

De kat houd zijn oog, of beide ogen, constant gesloten of half dicht. Verdere symptomen van Entropion kunnen beperkt blijven tot rood slijmvlies, tranende ogen en een hinderlijke traanstreep. In een ernstiger geval kan het hoornvlies ontstoken raken en zien we een pusachtige afscheiding in de ogen. Vaak zitten de ogen 's ochtends helemaal dichtplakt met troep. Uitwassen met gekookt water of fysiologisch zout helpt alleen om de viezigheid te verwijderen, maar zal de oorzaak van de ontsteking niet wegnemen. Een kat met Entropion heeft pijn, veel pijn. Waarschijnlijk heb je zelf wel eens een haartje in je ogen gehad, dus weet je hoe het voelt. Vermenigvuldig deze gewaarwording met tien en je komt in de buurt van Entropion. Dan zijn het in plaats van een vlakliggende wimper namelijk scherpe haarpuntjes die constant over het gevoelige hoornvlies krassen. Bovendien wordt de pijn verergerd door de ontstekingsreactie. Het hoornvlies of cornea bevindt zich op d e buitenkant van de oogbol. Het is helder en doorzichtig en nog geen millimeter dik. Door het constante krassen van de haartjes en de infectie die daardoor ontstaat, kan het hoornvlies indeuken of zelfs geperforeerd worden. Beschadigingen aan het hoornvlies veroorzaken pijn en irritatie. In een ernstig geval kan zelfs het zicht van de kat verminderen. Als Entropion niet behandeld wordt, zal de kat 'm dus zowel letterlijk als figuurlijk gaan 'knijpen'.

Oorzaken
Meestal komt de aandoening voor in de buitenste ooghoek (lateraal Entropion). De oorzaak ligt niet altijd voor de hand. Entropion kan het gevolg zijn van de 'gewoonte' het oog dicht te knijpen. Het onderste ooglid verkrampt als het ware. De 'knijpgewoonte' is vaak een gevolg van pijn aan het oog, oogirritatie. Bijvoorbeeld door bindvliesontsteking (conjunctivitis). Bij een bindvliesontsteking is de binnenkant van de oogleden gezwollen en rood. Vaak is het derde ooglid zichtbaar. Katten met oogirritaties hebben vaak een vorm van niesziekte doorgemaakt. Die kan vrij mild verlopen zonder dat de kat echt snottert of ziek is, maar toch een chronische bindvliesontsteking veroorzaken. Soms lijkt het of de krijgspier rond het oog verslapt. In een vroeg stadium zie je bij deze patiënten vaak dat het onderooglid wat gaat lubberen, waarna het omklapt. Kattenrassen met korte neuzen hebben regelmatig Entropion in de ooghoek aan de neuszijde. We spreken dan van mediaal Entropion. Bij bijvoorbeeld Perzische katten en andere kortschedelige (brachycephale) katten heeft Entropion vaak een erfelijke oorzaak. Maar omdat het ook bij andere rassen niet met zekerheid te zeggen is of de aandoening veroorzaakt wordt door 'habitueel' knijpen of een erfelijke afwijking, is het verstandig niet meer te fokken met dieren die een ernstige vorm van Entropion hebben (gehad). 

Wat doet de dierenarts?
Sommige katten knijpen niet constant hun ogen dicht en hebben toch tranende of ontstoken ogen. De dierenarts kan dan een Entropion testje doen. Hij krult het ooglid zelf om, zodat de haartjes tegen de oogbol komen. Als de kat direct zelf het omgekrulde ooglid kan terugknipperen, zodat de haartjes het oog niet meer raken, is er waarschijnlijk geen sprake van Entropion. Verder zal hij controleren of het hoornvlies is beschadigd. De arts druppelt fluorescerende vloeistof in het kattenoog en kijkt met behulp van een lamp of en in hoeverre het hoornvlies nog intact is.

In de eerste instantie zal de dierenarts een antibioticumzalf voorschrijven. Dit verzorgt het oog, bestrijdt de pijn en vermindert de ontstekingsreactie. De Houdbaarheid voor ogen medicijnen zijn meestal beperkt houdbaar, kijk dus goed op de verpakking. Als alles goed gaat, stopt de kat met knijpen. Als de kat 'hem niet meer knijpt' heeft hij geen last meer van de prikkende haartjes en kan het probleem uit de wereld zijn.

Ken uw kat.
Helaas is het leven niet altijd zo simpel. De kattenogen zullen vele malen per dag behandeld moeten worden, vier of liever nog vijf keer. Als de kat erg vieze ogen heeft, moet het pus vóór toediening van zalf of druppels verwijderd worden. Dit kan met een fysiologische zoutoplossing of met gekookt water. Sommige katten zullen het wassen, druppelen en zalven absoluut geen probleem vinden. Anderen halen alles uit de kast om onder het ritueel uit te komen. Vaak lukt het dus niet alleen en moet er vijf keer per dag assistentie opgetrommeld worden die de kat in de houdgreep neemt, terwijl de ander een streepje zalf op de oogbol aanbrengt. De zalf krult bij het verlaten van de tube vaak op, waardoor het erg moeilijk wordt bij de worstelende kat een mooi streepje zalf op de juiste plaats aan te brengen. Het tubetje zalf is maar klein, zet het even in een glas met warm water, zodat het iets vloeibaarder wordt, dan is het makkelijker op te brengen (noot webmaster) 

Bij oogdruppels is het de kunst om de druppels precies in het oog te laten vallen en tegelijkertijd op te passen dat je met het tuitje het kattenoog niet raakt. En we kennen onze kat: die vind dat niet leuk. Gelukkig baart oefening ook hier kunst. Stel je kat op zijn gemak voordat je de zalf ter hand neemt.  

Corticosteroïden
Geef je kat liever geen corticosteroïden (prednisolon, dexamethason, betamethason, triamcinolon, etc. Deze onderdrukken inderdaad de ontsteking maar ook de afweer tegen infecties. De meeste katten dragen het herpesvirus bij zich, maar hebben er wel afweer tegen. Als je dit onderdrukt met corticosteroïden, zowel in zalf-, druppel-, pil-, of injectievorm kan het virus de kop opsteken. Antibiotica zijn geen ontstekingsremmers en mogen wel worden toegediend. Helaas werken ze niet tegen virussen. Natuurlijk mag de kat wel pijnstillers krijgen in de vorm van een injectie, pil of drankje.

Sint Bernhardhond
Als het zalven of druppen niet het beoogde effect heeft, zal een chirurgische correcties uitkomst bieden. Deze ingreep bestaat eigenlijk simpelweg uit het wegsnijden van een dun reepje huid van het onderooglid en daarna een deel van de onderliggende (kring) spier. Hierdoor krult de huid niet meer naar binnen. Toch lijkt dit eenvoudiger dan het is, een chirurgische correctie is een precisie werkje. Millimeterwerk. Als er teveel materiaal wordt weggehaald, loop je het risico dat je kat de uitstraling van een Sint Bernhardhond krijgt. Veel katteneigenaren zullen daarom het zekere voor het onzekere nemen en laten de correctie uitvoeren door een specialist.

'Onze'  dokter
Drs. A. Heijn, specialist oogheelkunde, is werkzaam bij de  Veterinaire Specialistenkliniek Oisterwijk. Na de studie diergeneeskunde in Utrecht deed hij vier jaar een specialistenopleiding aan de Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren (UKG) in Utrecht. Heijn is lid van het European College of Veterinary Ophthalmologists (vereniging van Europese veterinaire oogspecialisten) en van het oogpanel van de WK Hierschfeldstichting, een stichting die onderzoek doet naar erfelijke oogafwijkingen. Specialister konden we ze niet vinden. 

'Onze' kat
lijdt aan Entropion aan beide ogen. Zijn baasje is er op tijd bij; het hoornvlies is nog heel. Zalven en druppelen had niet het beoogde effect, dus werd besloten dat de kat onder het mes moest. Of beter gezegd: onder een scalpeltje en een pincet. De patiënt wordt 's ochtends vroeg aangeleverd voor de make over. Hij heeft sinds 18.00 uur de avond ervoor niet  meer gegeten en dat komt het humeur niet ten goede. Gelukkig weet hij niet wat hem te wachten staat, hij weet alleen dat zijn oog pijn doet en dat zijn maag rommelt. Allereerst moet het infuus worden ingebracht, dit gebeurt meestal in de voorpoot. Niet elke kat vind het even leuk als zijn poot geschoren wordt en de feestvreugde daalt tot het nulpunt als vervolgens de infuusnaald in beeld komt. Besloten wordt de kat eerst een prikje te geven waarvan hij slaperig wordt. Daarna is het inbrengen van het infuus een eitje.

Via het druppelinfuus wordt de narcosevloeistof toegediend en de patiënt raakt in katzwijm. Vervolgens wordt de kat geintubeerd; de buis waardoor hij de narcosegassen krijgt toegediend, wordt in de luchtpijp geschoven. Volgens paraveterinair assistent Joost Don is het voordeel van gastanesthesie boven verdoving met het druppelinfuus, dat de  anesthesist de duur en de diepte van de slaap beter kan regelen. Gasanesthesie geeft minder bijwerkingen en houdt dus minder risico in. Door de buis krijgt de kat zuurstof, Halothaan en lachgas toegediend. Halothaan of isufluraan is een zeer vluchtig, vloeibaar slaapmiddel. Het wordt opgelost in de zuurstof die de patiënt inademt. Daarbij wordt ook lachgas gegeven, dat heeft vooral een pijnstillende werking. De verhouding zuurstof/lachgas is meestal 50/50. De patiënt kan er zelf de lol helaas niet van inzien. 

Als de kat geintubeerd is, worden eerst zijn onderoogleden geschoren Nog zo'n klusje dat haast onmogelijk is uit te voeren als een kat op volledige oorlogssterkte is. Na de scheerbeurt wordt de patiënt aangesloten op het anesthesie apparaat en de bewakingsmonitor. Het hele gebeuren ziet er behoorlijk imposant uit. Toeters, bellen, piepjes en een kat  die letterlijk en figuurlijk onder zeil gaat. Als Joost Don de patiënt heeft afgedekt met het groene operatiezeil zou je haast denken dat het dier een openhartoperatie gaat ondergaan. Volgens dokter Heijn ziet het er imposanter uit dan het is, of gaat worden. Een Entropionoperatie zou in principe ook gewoon in een 'huishoudelijk schone' omgeving plaats kunnen vinden, maar in Oisterwijk hebben ze de faciliteiten en willen ze elk risico uitsluiten. De bewakingsmonitor meet o.a. ademhaling, hartslag en het zuurstofgehalte in het bloed. Als de fotograaf niet in katzwijm raakt, kan er niet misgaan. 

De make-over
Het kattenoog wordt gespoeld met fysiologisch zout. Dit om de ogen goed schoon te maken en haartjes, die na de scheerbeurt achtergebleven zijn, van de oogbol te spoelen. Vervolgens ontsmet Joost Don het operatie gebied. De  chirurg, die gelukkig over een extreem vaste hand beschikt, snijdt met microscopische precisie een reepje huid van het onderooglid weg. Liever te weinig dan teveel. Uiterst voorzichtig baant het scalpeltje zich een weg van de ene ooghoek naar de andere. Tussentijds wordt regelmatig gecontroleerd hoe het kattenoog er na de 'make over' uit zal gaan zien. Het onderooglid moet nog steeds strak aansluiten op de oogbol en mag onder geen voorwaarde rafelig zijn. 

Als de juiste hoeveelheid huid is weggesneden, kort de chirurg de spier, die zich onder de huidstrook bevind, in. Dit is een soort kringspier die ervoor zorgt dat de kat zijn oog kan dichtknijpen. Tot slot wordt het onderooglid gehecht. Hiervoor gebruikt dokter Heijn bij voorkeur gladde, kunststof hechtdraad, ook wel monofile hechtdraad genoemd. De draad is gemaakt van nylon (polyamide), en is dus niet resorbeerbaar. Heijn: 'gevlochten hechtdraad is vaak gemaakt  van zijde, maar ook kunststof is een optie. Gevlochten draad heeft structuur, het is niet glad. Tussen de groefjes zouden zich bacteriën kunnen nestelen. Voor dit soort ingrepen gebruik ik het dus liever niet. Nylon is glad, het lijkt op een visdraadje. Door het gebrek aan structuur wordt het infectiegevaar tot een minimum beperkt.' De hechtingen zijn nauwelijks zichtbaar, ze lijken op wimperharen. 

Klaar voor de catwalk
Als de ingreep is voltooid, krijgt de kat enkele minuten alleen zuurstof toegediend, dit wast de narcosegassen uit zijn lichaam. Ook krijgt hij een middel waardoor het prikje dat hem slaperig maakte wordt geantagoneerd (geblokkeerd). Hierdoor komt hij al snel weer bij. Een beetje suffig en verbaasd weliswaar, maar met mooie ronde oogjes. Om te voorkomen dat de kat aan de hechtingen gaat krabben, krijgt zijn baasje een kap mee naar huis. Volgens de chirurg is het volkomen normaal als de ogen opzwellen na de ingreep, na enkele dagen echter moet de kat weer helder kijken. Na tien a twaalf dagen kijkt de dokter of de operatie het gewenste effect heeft gehad. Volgens dokter Heijn worden de hechtingen nog wel eens over het hoofd gezien en is ook het verwijderen ervan een precies werkje. Dit kan overigens in de regel zonder verdoving of roesje gebeuren. De kat moet nog enkele weken behandeld worden met een antibioticumzalf en dan moet het leed toch echt geleden zijn. De extreme make over is compleet en de kat is weer klaar voor de catwalk.

*Noot webmaster*: Hiernaast zie je een foto van 1 van de katten van mijn dochter. Grover is in 1999 geopereerd aan Entropion, en kan sindsdien weer prima uit z'n doppen kijken. Het beestje was voor-, tijdens- en na de behandeling niet in z'n hum, maar toen de ogen weer geheel genezen waren, bloeide hij op tot een heerlijk vrij beestje, met plezier in zijn leventje en is inmiddels uitgegroeid tot een volwassen kater van 7 kg. 

Ondanks dat mijn dochter er erg snel bij was, is de kater toch ietsje slechtziend geworden. Tussen constateren en opereren zat maar een tijdsbestek van 4 maanden, omdat eerst gedacht werd aan een vuiltje in het oog. Tijdelijk ging het met zalf wat beter, totdat de conclusie toch Entropion bleek, en helaas was de tijd toch te lang om het oogje helemaal perfect te houden. Dus kijkt je kat belabberd uit z'n ogen, ga naar de dierenarts!!!